Debaty sejmowex906 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie negatywnych skutków ustalenia taryf energii cieplnej

   W odpowiedzi na interpelację poseł Sylwii Pusz, otrzymaną przy piśmie (znak: SPS-0202-134/98) z dnia 5 lutego 1998 r., za pośrednictwem dyrektora Sekretariatu Prezesa Rady Ministrów (pismo znak: SJB 4401-19/98 z dnia 10 lutego 1998 r.), w sprawie negatywnych skutków ustalania taryf energii cieplnej, pragnę wyjaśnić, co następuje.    Z dniem 5 grudnia 1997 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 348 i nr 158, poz. 1042). Zgodnie z postanowieniami art. 59 ustawy Prawo energetyczne problematyka związana z kształtowaniem cen paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła wyłączona została spod działania ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach (DzU z 1988 r. nr 27, poz. 195 z późn. zm.). Ceny energii ustalane będą przez sprzedawców w oparciu o szczegółowe zasady, które określone zostaną w rozporządzeniu ministra gospodarki, wydanym w porozumieniu z ministrem finansów i po zasięgnięciu opinii prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Kontrolę nad prawidłowością ustalania cen przez przedsiębiorstwa energetyczne sprawować będzie prezes URE, do którego obowiązków będzie należało między innymi zatwierdzanie taryf.    Zgodnie z postanowieniem art. 69 ust. 1 Prawa energetycznego minister finansów jednak zachowuje prawo, w okresie do 24 miesięcy, do ustalania taryf energetycznych. Aby nie skumulować, ze względów społecznych, w jednym terminie uwolnienia cen wszystkich nośników energii, zasadne jest stopniowe odchodzenie od ustalania cen urzędowych na poszczególne nośniki energii. Rząd postanowił, że w pierwszej kolejności nastąpi odstąpienie przez ministra finansów od ustalania cen urzędowych energii cieplnej dostarczanej do mieszkań na cele bytowe, mając jednocześnie na uwadze, iż istnieją prawnie umocowane instrumenty ochrony najuboższych warstw społeczeństwa.    Pragnę przypomnieć, że od lat wskazywano na konieczność likwidacji dotacji do cen ciepła, co oznaczało zniesienie kategorii cen urzędowych na ten nośnik energii. Problem uwolnienia cen ciepła był dyskutowany od kilku lat, tj. od chwili podjęcia prac nad ustawą Prawo energetyczne. Również w trakcie prac nad założeniami ustawy budżetowej na 1997 r., a więc już w roku 1996, mówiono o konieczności likwidacji dotacji do cen ciepła, a co się z tym wiąże, likwidacji cen urzędowych. Również w dniu 24 stycznia 1997 r. Ministerstwo Finansów przedstawiło Sejmowi problematykę związaną z kształtowaniem cen ciepła i wskazało na konieczność dokonania szybkiej reformy.    Natomiast wstępnie opracowany przez Ministerstwo Finansów projekt regulacji cen ciepła na 1998 r. był w październiku publikowany przez prasę.    Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1997 r. ceny energii cieplnej dostarczanej do mieszkań na cele bytowe zostały skreślone z wykazu cen towarów i usług, na które ustala się ceny urzędowe. Jednocześnie rozporządzeniem ministra finansów z dnia 21 listopada 1997 r. (wydanym na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o cenach oraz w związku z art. 69 ustawy Prawo energetyczne) zostały wprowadzone ograniczenia w swobodzie kształtowania cen energii cieplnej od 5 grudnia 1997 r. do 31 marca 1998 r. Oznacza to w efekcie częściowe uwolnienie cen ciepła, a stworzony program osłonowy ukierunkowany został przede wszystkim na ochronę gospodarstw domowych przed nadmiernym wzrostem cen ciepła.    Należy wyjaśnić, że dotychczas w obrocie energią cieplną stosowane były dwie kategorie cen:    - ceny urzędowe obowiązujące w rozliczeniach z gospodarstwami domowymi,    - ceny umowne obowiązujące na pozostałych szczeblach obrotu.    W przypadku gdy ceny umowne były wyższe od cen urzędowych, różnica pokrywana była dotacjami, które są najmniej efektywną formą wykorzystania środków publicznych. Nie motywują one bowiem ani dostawców do obniżania kosztów dostawy energii cieplnej (a co za tym idzie również cen), ani odbiorców do oszczędzania tej energii. Przy czym dotacje z budżetu państwa obejmowały wyłącznie mieszkania spółdzielcze, które stanowią 23,4% całkowitej ilości zasobów mieszkaniowych. Z tego dotowanych było 45% zasobów spółdzielczych, jako że w takiej ilości ceny umowne energii cieplnej były wyższe od cen urzędowych. Ponadto gminy z własnych budżetów dotowały część mieszkań komunalnych i wspólnot mieszkaniowych.    Jednym z argumentów za odejściem od ustalania cen urzędowych na ciepło był fakt, iż zarówno system ten, jak i dotacje obejmowały jedynie te gospodarstwa domowe, które zaopatrywały się w ciepło w systemie scentralizowanym, podczas gdy gospodarstwa domowe korzystające z własnych źródeł ciepła ponosiły pełne koszty z tym związane.    Argumentem było również to, że z dotacji korzystały wszystkie gospodarstwa domowe, zarówno te o najniższych, jak i najwyższych dochodach. Natomiast odstąpienie od dotacji sprawi, że tylko gospodarstwa o najniższych dochodach, tj. nie mogące bez nadmiernego uszczerbku ponosić opłat mieszkaniowych, będą prawnie chronione poprzez otrzymywane dodatki mieszkaniowe.    W pierwotnej wersji rozporządzenia ministra finansów z dnia 21 listopada 1997 r. w sprawie ustalenia taryf dla ciepła zakładano, że nastąpi całkowite odejście od dotacji. Oznaczałoby to jednakże w niektórych przypadkach nawet kilkakrotny wzrost cen ciepła.    Z analizy informacji zebranych przez Ministerstwo Finansów wynika duża skala zróżnicowania wzrostu cen energii cieplnej u poszczególnych sprzedawców, z różną koncentracją w poszczególnych województwach. Zidentyfikowano około 300 sprzedawców ciepła, u których ceny dotychczas stosowane przewyższały o ponad 30% stosowane w rozliczeniach z lokatorami ceny urzędowe. Koncentracja producentów oraz ilość gospodarstw domowych przez nich zaopatrywanych występuje przede wszystkim w województwach: białostockim, bydgoskim, ciechanowskim, gdańskim, jeleniogórskim, konińskim, legnickim, olsztyńskim, rzeszowskim, suwalskim, szczecińskim i wałbrzyskim. Drodzy sprzedawcy ciepła dostarczają je do około 5% gospodarstw domowych, ogrzewanych systemem scentralizowanych dostaw ciepła; w odniesieniu do całości zasobów mieszkaniowych w kraju stanowi to około 1,5%.    Celem ograniczenia skutków odejścia od ustalania cen urzędowych na ciepło minister finansów rozporządzeniem z dnia 30 grudnia 1997 r. zmienił rozporządzenie w sprawie ustalenia taryf dla ciepła, wprowadzając dodatkowe limitowanie wzrostu cen dla użytkowników lokali mieszkalnych.    W przypadku gdy na dzień 4 grudnia 1997 r. gestor zasobów mieszkaniowych zakupywał energię cieplną po cenach wyższych niż ceny urzędowe, w dniu 1 stycznia 1998 r. mógł jednorazowo podnieść te ceny do poziomu ponoszonych kosztów, nie więcej jednak niż o 60% w stosunku do cen urzędowych ustalonych przez ministra finansów zarządzeniem z dnia 9 czerwca 1997 r., a następnie o 8% (maksymalny wskaźnik z tytułu wzrostu kosztów w I kw. 1998 r. i zmiany stawki VAT), co w efekcie oznacza nie więcej niż o 72,8% w stosunku do cen urzędowych obowiązujących w II półroczu 1997 r.    Wprowadzona nowelizacja ograniczająca skalę podwyżek cen stosowanych przez najdroższych sprzedawców pozwoli na złagodzenie skutków zmiany kategorii cen wszędzie tam, gdzie stosowane były wysokie ceny umowne ciepła, a więc przede wszystkim w małych zasobach mieszkaniowych zaopatrujących się w ciepło z małych, głównie lokalnych kotłowni, należących do spółdzielni mieszkaniowych, rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz zakładów usług komunalnych.    Nowelizacja rozporządzenia ministra finansów oznacza w pewnym zakresie powrót do systemu dotacji do cen ciepła (centralnego ogrzewania i podgrzania wody użytkowej). Zakłada się jednak radykalną zmianę zasad dotowania. Po pierwsze, dotacje udzielane będą producentom ciepła (bądź dystrybutorom). Po drugie zaś, z budżetu państwa będą udzielane dotacje do cen ciepła dostarczanego do wszystkich zasobów mieszkaniowych, a więc nie tylko do mieszkań spółdzielczych, ale także do mieszkań komunalnych, wspólnot mieszkaniowych i wszystkich innych gestorów zasobów mieszkaniowych. Trzecim istotnym elementem zmian w systemie dotacji będzie to, że przed udzieleniem dotacji nastąpi ocena i weryfikacja kosztów i cen stosowanych przez producenta (w zdecydowanej większości najdroższymi producentami ciepła są sami gestorzy zasobów mieszkaniowych). Projekt rozporządzenia w tej sprawie został poddany aktualnie uzgodnieniom międzyresortowym. Na dotacje do cen ciepła przewidziano w ustawie budżetowej na 1998 r. kwotę 54 mln zł, która zaspokoi potrzeby dotacyjne I półrocza 1998 r.    Mimo stosunkowo niewielkiej skali zjawiska drastycznego wzrostu cen ciepła oraz jego zalimitowania, mając jednak na uwadze, iż w indywidualnych przypadkach wzrost ten może być dotkliwy, rząd podjął związane z uwolnieniem cen ciepła kolejne działania osłonowe, których celem jest przeciwdziałanie nadmiernym obciążeniom budżetów domowych rodzin o najniższych dochodach. Działania te są następujące i można je podzielić na dwie grupy:    A. Działania bezpośrednio łagodzące wzrost obciążeń gospodarstw domowych z tytułu zmiany cen za ciepło. Działania te to:    1) przeznaczenie dodatkowych środków w wysokości 70 mln zł na specjalne zasiłki okresowe dla osób, które mogłyby szczególnie dotkliwie odczuć skutki uwolnienia cen energii cieplnej,    2) zwiększenie o 20 mln zł środków przeznaczonych z budżetu państwa na dożywianie dzieci,    3) w budżecie państwa na 1998 r. przewidziano na dotacje celowe dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych kwotę 497,3 mln zł, co oznacza przyrost w stosunku do kwoty środków wydatkowanych na ten cel w 1997 r. o około 47%.    B. Działania, których celem jest optymalizacja kosztów produkcji i dystrybucji ciepła. Działania te to:    1) uruchomienie programu wspierania inwestycji termomodernizacyjnych,    2) wykorzystanie środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego na preferencyjne kredyty na modernizację lokalnych źródeł ciepła.    Środki na program osłonowy, w łącznej kwocie 169 mln zł (bez kwoty przeznaczonej na dodatki mieszkaniowe), są przewidziane w ustawie budżetowej na 1998 r.    Ośrodki pomocy społecznej prowadzą szeroko zakrojoną akcję informacyjną o możliwościach otrzymania pomocy zarówno w formie dodatków mieszkaniowych, jak i innych świadczeń z pomocy społecznej związanych z pogorszeniem się sytuacji materialnej w wyniku zwiększenia się kosztów utrzymania związanych z podwyżką cen energii cieplnej. Pracownicy socjalni w gminach prowadzą działania zmierzające do pełnego rozeznania potrzeb środowisk szczególnie zagrożonych (docieranie do rodzin o najniższych dochodach). Opracowany został ˝Informator pomocy społecznej˝, wyjaśniający, jaka pomoc, przez kogo i w jakiej wysokości może być udzielana szczególnie potrzebującym. Informator w ramach szerokiej akcji informacyjnej jest wykładany w miejscach łatwo dostępnych dla wszystkich zainteresowanych oraz rozprowadzany przez wojewódzkie zespoły pomocy społecznej, gminy, a także związki zawodowe.    Ośrodki pomocy społecznej na szerszą skalę przystąpią do wypłacania specjalnych zasiłków okresowych - na które przeznaczona została dodatkowa kwota 70 mln zł - mających charakter bezzwrotny i adresowanych do osób i rodzin przekraczających kryteria ustawowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, ale znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji.    Dodatki mieszkaniowe, udzielane na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, są podstawowym środkiem ochrony ludności przed nadmiernymi skutkami uwolnienia cen energii cieplnej. Dodatek mieszkaniowy zapewni pełne zrekompensowanie skutków uwolnienia cen energii cieplnej osobom, które - wykazując aktualne koszty utrzymania mieszkania z uwzględnieniem podwyżki cen za ciepło - zwrócą się do gminy o udzielenie pomocy w tej formie. Podstawę obliczenia kwoty dodatku mieszkaniowego stanowią wydatki na utrzymanie lokalu mieszkalnego, wśród których znajdują się również wydatki na energię cieplną.    Powołana ustawa przewiduje 2 kryteria przyznania prawa do dodatku mieszkaniowego:    - dochodowe - średni dochód na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza 150% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100% tej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym,    - tzw. powierzchniowe - odnoszące się do wielkości zajmowanego mieszkania.    Niezmiernie ważne jest to, że wraz z przekroczeniem tych kryteriów prawo do dodatku mieszkaniowego nie wygasa automatycznie. Przekroczenie progu dochodowego powoduje jedynie pomniejszenie kwoty dodatku o nadwyżkę uzyskiwanych dochodów w stosunku do limitu podstawowego. Podobna zasada funkcjonuje w przypadku, gdy powierzchnia zajmowanego mieszkania przekracza określoną ustawowo powierzchnię normatywną.    Rząd prowadzi prace nad projektem ustawy o wspieraniu inwestycji termomodernizacyjnych, który stanowi realizację postanowień zawartych w ˝Założeniach polityki państwa w zakresie racjonalizacji użytkowania energii w sektorze komunalno-bytowym˝. Podejmowane dotychczas przy pomocy środków budżetowych działania na rzecz energooszczędności, w postaci dotacji dla spółdzielni mieszkaniowych, zostaną zastąpione rozwiązaniem opartym na regułach ekonomicznych, polegających na udzielaniu przez banki kredytów inwestycyjnych. Ustawa stworzy warunki organizacyjno-finansowe funkcjonowania systemu wspierania inwestycji energooszczędnych, umożliwiając modernizację istniejących zasobów mieszkaniowych, należących do różnych gestorów. Systemem tym mają być więc objęte zarówno zasoby spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego, jak też zasoby komunalne i prywatne oraz lokalne sieci ciepłownicze.    Podstawowym założeniem systemu jest udzielanie komercyjnego kredytu bankowego. Przyjmuje się, że wysokość spłaty kredytu i odsetek nie będzie wyższa niż kwota obniżenia rachunku za energię, zatem zobowiązania inwestora nie zwiększą dotychczasowych wydatków na utrzymanie mieszkania.    Pomoc państwa dla inwestorów podejmujących inwestycje termomodernizacyjne udzielana będzie w formie premii oraz poręczenia spłaty kredytu inwestycyjnego. Premia przeznaczona zostanie na umorzenie 25% kredytu, po jego spłacie w wysokości 75%. Szacuje się, że zmiana systemu finansowania inwestycji termomodernizacyjnych, przy tej samej kwocie wydatków budżetowych, wygeneruje ponaddwukrotnie większą kwotę środków inwestycyjnych przeznaczonych na termomodernizację.    Do czasu uruchomienia programu wspierania inwestycji termomodernizacyjnych będzie funkcjonowała specjalna linia preferencyjnych kredytów na remonty i modernizację lokalnych źródeł ciepła, zaopatrujących w ciepło budynki mieszkalne. Jak wykazują bowiem dane uzyskane z urzędów wojewódzkich, wymagają one w pierwszym etapie działań nakierowanych na obniżenie kosztów produkcji ciepła. Uruchomienie takich kredytów wymaga nowelizacji przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektórych ustaw. Ministerstwo Finansów przygotowało i przekazało do uzgodnień międzyresortowych projekt zmiany rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania kredytów oraz pożyczek ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego oraz niektórych wymagań dotyczących projektowania mieszkań finansowanych przy udziale tych środków. Według przygotowywanej propozycji właściciele i zarządcy lokalnych źródeł ciepła będą mogli uzyskiwać z Banku Gospodarstwa Krajowego, ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, preferencyjny kredyt na sfinansowanie kosztów remontów i modernizacji nieefektywnych kotłowni. Kredyty z tego funduszu są udzielane na bardzo korzystnych warunkach. Należy do nich zaliczyć preferencyjne oprocentowanie, wynoszące 0,5% stopy redyskonta weksli w Narodowym Banku Polskim, tj. obecnie 12,25% w stosunku rocznym, przy średniej stopie oprocentowania kredytów ogólnodostępnych w granicach 25%. Ponadto na wniosek kredytobiorcy spłata kredytu może być odroczona na okres realizacji kredytowanej inwestycji. Stworzenie możliwości korzystania z preferencyjnej linii kredytowej na modernizację lokalnych źródeł ciepła pozwoli na wykorzystanie na ten cel środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego.    Niezależnie od wymienionych programów osłonowych podjęto następujące działania mające na celu ograniczenie wzrostu cen energii cieplnej:    1. Izby skarbowe oraz urzędy kontroli skarbowej otrzymały polecenie przeprowadzenia kontroli u producentów i dystrybutorów energii cieplnej stosujących wysokie ceny. Kontrola będzie obejmowała prawidłowość przestrzegania przepisów rozporządzenia ministra finansów w sprawie zasad kwalifikowania ceny umownej jako ceny rażąco wysokiej oraz przepisów rozporządzenia ministra finansów w sprawie ustalenia taryf dla ciepła. Izby skarbowe będą również monitorowały poziom cen, ich rozpiętość i zasadność stosowania w poszczególnych województwach.    2. Minister finansów zwrócił się z prośbą do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o podjęcie działań wynikających z przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, tj. podjęcia stosownych kroków wobec producentów ciepła, którzy na lokalnych rynkach wykorzystują swoją pozycję monopolistyczną.    3. Minister finansów zwrócił się do wojewodów, aby w związku z art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne w pierwszej kolejności podjęli radykalne działania w celu obniżenia kosztów wytworzenia i dystrybucji energii cieplnej, gdyż do tej pory skutkami wysokich kosztów obciążany był przede wszystkim budżet państwa, jednakże po odejściu od dotacji skutkami tymi obciążeni zostaną odbiorcy finalni (gospodarstwa domowe).    W nawiązaniu do zgłoszonej przez partnerów społecznych potrzeby podjęcia przez rząd działań osłonowych w związku z podwyżkami cen nośników energii, na posiedzeniu Komisji Trójstronnej w dniu 15 grudnia 1997 r. powołany został zespół problemowy, który miał za zadanie wypracowanie propozycji stanowiska komisji w sprawie działań osłonowych.    Zespół ten spotkał się kilkakrotnie, a w trakcie jego prac dyskutowane były działania mające na celu ochronę poziomu życia, a szczególnie rodzin o najniższych dochodach. W wyniku prowadzonych rozmów i dyskusji oprócz przedstawionych powyżej rozwiązań podjęte zostały następujące działania:    1. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wystąpił do wojewodów z prośbą o szersze rozpropagowanie informacji o możliwości ubiegania się o dodatek mieszkaniowy i udzielanie pomocy w jego uzyskaniu, a także o wyjaśnienie przyczyn niewystępowania przez niektóre gminy z wnioskami o dotacje z budżetu państwa na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych, co świadczyć może o tym, że mieszkańcy tych gmin nie zostali dostatecznie poinformowani o działającym już od 1994 r. systemie dodatków mieszkaniowych.    2. Zwrócono się do wojewodów o informację, gdzie wzrosty cen na ciepło są najwyższe; na tej podstawie została stworzona ˝mapa˝ na potrzeby pomocy społecznej, pozwoli to na podjęcie przez pracowników pomocy społecznej działań wyprzedzających oraz na lepsze wykorzystanie środków.    3. Monitorowany będzie stopień wykorzystania przez gminy środków na dodatki mieszkaniowe; w kwietniu br. odbędzie się spotkanie z udziałem partnerów społecznych, w trakcie którego oceniony zostanie stopień wykorzystania tych środków oraz, w razie potrzeby, wypracowane będą propozycje rozwiązań prawnych umożliwiających poprawę skuteczności ich wykorzystania.    4. Opracowany został ˝Informator pomocy społecznej˝, który w ramach szerokiej akcji informacyjnej jest rozprowadzany przez wojewódzkie zespoły pomocy społecznej, gminy oraz związki zawodowe.    5. Opracowane zostały wytyczne dla wojewódzkich zespołów pomocy społecznej w sprawie udzielania szczególnej pomocy osobom niepełnosprawnym, które miały prawo do niepłacenia podatku drogowego.    6. 14 stycznia br. odbyło się spotkanie wiceministra pracy i polityki socjalnej z dyrektorami wojewódzkich zespołów pomocy społecznej, w trakcie którego ustalone zostały zadania pomocy społecznej związane z nowymi potrzebami oraz zasady wyprzedzających działań podejmowanych przez pracowników pomocy społecznej.    7. W dniu 29 stycznia 1998 r. odbyło się posiedzenie zespołu ds. najniższego wynagrodzenia, na którym ustalono, że z dniem 1 lutego 1998 r. najniższe wynagrodzenie wynosić będzie 500 zł brutto.    Minister    Leszek Balcerowicz    Warszawa, dnia 26 lutego 1998 r.