Debaty sejmowex906 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie standardów etycznych w Służbie Cywilnej

   Z polecenia prezesa Rady Ministrów przedstawiam niniejszym odpowiedź na interpelację pana posła Jana Kochanowskiego, która została wystosowana pismem z dnia 19 grudnia 2000 r. (znak SPS-0202-5341/00).    Projekt kodeksu etyki służby cywilnej został przygotowany przez komisję, którą powołałem w tym celu w dniu 20 kwietnia 2000 r. Nie mogę zgodzić się jednak ze stwierdzeniem pana posła Kochanowskiego, że projekt kodeksu nie został w sposób całościowy przedstawiony opinii publicznej.    W dniu 24 listopada 2000 r. projekt przedstawiono uczestnikom konferencji ˝Etyka w służbie cywilnej˝, w tym dziennikarzom. Projekt wywołał duże zainteresowanie prasy. Liczne informacje, które ukazały się na temat projektu kodeksu etyki służby cywilnej, jak i sama konferencja nie zwolniły Urzędu Służby Cywilnej z obowiązku dalszego prezentowania go szerszej opinii publicznej. Oprócz zorganizowania konferencji Urząd Służby Cywilnej rozpoczął równolegle propagowanie projektu kodeksu.    Na początku grudnia 2000 r. projekt kodeksu etyki służby cywilnej został umieszczony na oficjalnych stronach internetowych Urzędu Służby Cywilnej (adres: www.usc.gov.pl/aktual.html). Miało to na celu zapoznanie szerokiej opinii publicznej z pełnym tekstem proponowanego kodeksu, a nie tylko z fragmentami przedstawionymi przez media. Umieszczenie projektu na stronach sieci internetu stanowiło również kolejny impuls do dyskusji na temat zapisów projektu. Tekst projektu rozsyłany jest jednocześnie sukcesywnie do różnych instytucji (np. związków zawodowych działających wśród pracowników administracji rządowej), a także do wyższych szkół administracji publicznej i dziennikarzy szczególnie zainteresowanych tematem służby cywilnej.    Odpowiadając kolejno na postawione przez pana posła Kochanowskiego pytania, pragnę uprzejmie poinformować, że:    Po pierwsze, wychodząc z założenia, że w naszym systemie prawnym ustanowione już zostały normy zawierające treści etyczne (art. 153 Konstytucji RP, art. 1 ustawy o służbie cywilnej), komisja, która przygotowała projekt, przyjęła konieczność spójności standardów etycznych z normami wynikającymi z systemu prawa. Dlatego też projekt kodeksu etyki zawiera reguły wynikające bezpośrednio z przepisów prawa, zasady płynące z tych przepisów pośrednio, jak też normy mające źródło w ogólnie przyjętym w społeczeństwie demokratycznym porządku etycznym.    Projekt kodeksu odnosi się do służebnej, w stosunku do obywateli i prawa, władzy państwowej (§ 1) oraz do czterech głównych zasad, jakie mają charakteryzować członka korpusu służby cywilnej, tj. rzetelności, profesjonalizmu (kompetentności), neutralności i bezstronności politycznej (§ 2 - § 5). Kolejne paragrafy projektu kodeksu stanowią doprecyzowanie i uszczegółowienie zasad konstytucyjnych i ustawowych.    W załączeniu przekazuję pełny tekst projektu kodeksu etyki służby cywilnej, prezentowanego na konferencji w dniu 24 listopada 2000 r.*)    Po drugie, projekt kodeksu etyki służby cywilnej nawiązuje do sformułowań i zasad pragmatyki urzędniczej z okresu II Rzeczypospolitej, do których odnosi się również funkcjonująca obecnie ustawa o służbie cywilnej.    Tworząc projekt, członkowie komisji nawiązywali do uniwersalnych myśli wynikających z publicystyki, licznych komentarzy i całego dorobku środowiska tego okresu.    Projektowany kodeks odpowiada rozwiązaniom przyjętym w ustawie z 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (DzU nr 21, poz. 163), która m.in. zawierała przepisy zakazujące urzędnikowi wchodzenia w związki lub zmowy zakłócające należyty bieg zarządzania państwem lub tok urzędowania, zakaz żądania i przyjmowania bezpośrednio lub pośrednio darów ofiarowywanych w związku z jego funkcją, zakaz przysparzania sobie jakichkolwiek korzyści, zakaz posiadania przedsiębiorstw prywatnych (rolnych, przemysłowych lub handlowych) na terenie objętym kompetencjami administracyjnymi urzędnika, a nawet zakaz występowania bez zezwolenia władzy służbowej w charakterze rzeczoznawcy.    Istota i cel projektowanego kodeksu odpowiada zasadniczo w swym duchu również regułom zawartym w Regulaminie urzędników miasta Krakowa z 1906 r.    Po trzecie, projektowany kodeks jednoznacznie odpowiada zaleceniom Rady OECD w sprawie etyki administracyjnej w służbie publicznej, przyjętym w rekomendacji Rady OECD z 28 kwietnia 1998 r. Proponowany kodeks (wraz z materiałem dotyczącym sposobu wdrożenia jego zapisów oraz ustawą o służbie cywilnej) odpowiada wszystkim 12 zaleceniom Rady OECD. Między innymi:    - komisja dążyła, aby postanowienia projektowanego kodeksu były jasno formułowane, jak wymaga tego pierwsze zalecenie Rady OECD;    - postanowienia kodeksu odpowiadają obowiązującej w Polsce regulacji prawnej w tym zakresie oraz są z nią kompatybilne;    - postanowienia kodeksu pomagają członkom korpusu służby cywilnej etycznie postąpić w określonej sytuacji;    - do wdrożenia kodeksu potrzebna jest wola polityczna;    - postanowienia kodeksu podkreślają jawność i transparentność działań urzędniczych;    - postanowienia kodeksu ukierunkowują stosunki urzędników ze społeczeństwem i sektorem prywatnym;    - postanowienia kodeksu stawiają wyższe wymagania etyczne urzędnikom niż pracownikom służby cywilnej;    - odpowiednie mechanizmy stosowania odpowiedzialności za naruszenia postanowień kodeksu opisane są w materiałach przedstawiających sposób wdrożenia kodeksu etyki.    Inne zalecenia Rady OECD z 28 kwietnia 1998 r., dotyczące stworzenia odpowiednich warunków pracy i płacy oraz warunków zarządzania personelem, uregulowane są w ustawie o służbie cywilnej. Podobnie uregulowane są zagadnienia dotyczące promowania etycznego administrowania sprawami publicznymi, a w przepisach ustawy oraz w materiałach dotyczących sposobu wdrażania kodeksu uregulowane są prawa i obowiązki urzędników, którym zarzuca się naruszenie standardów etycznych.    Podobnie jak zalecenia Rady OECD, również zalecenia nr R (2000) 10 Komitetu Ministrów Rady Europy, skierowane do państw członkowskich, dotyczące Wzorcowego Kodeksu Postępowania Urzędników Państwowych, stanowiły podstawę do opracowania projektowanego kodeksu służby cywilnej w Polsce.    Bardzo zbliżony do zaleceń Komitetu Ministrów RE jest stopień ogólności przyjętych rozwiązań projektowanego kodeksu. Treść tych postanowień odpowiada zasadniczo treści zaleceń Komitetu Ministrów uzupełnionych dostosowaniem ich do sytuacji prawnej urzędników i pracowników służby cywilnej w Polsce tak, aby kodeks był zgodny z obowiązującą w Polsce konstytucją oraz ustawowymi regulacjami prawnymi i obowiązującym systemem odpowiedzialności prawnej.    Proponowany kodeks, mimo że u podstaw miał ww. zalecenia, uzupełniony jest również polską specyfiką na temat etyki w administrowaniu (w rozwiązaniach odwołujących się do teorii L. Petrażyckiego i M. Ossowskiej).    Podobnie jak w zaleceniach Komitetu Rady Ministrów RE, projektowany kodeks definiuje konflikt interesów, ograniczenia w działalności politycznej i publicznej urzędników, przyjmowanie przez urzędników prezentów, reakcję na oferty nienależnych korzyści, podatność na wpływy, nadużywanie stanowiska służbowego, sposób wykorzystania informacji urzędowych przez członków korpusu, obowiązki po zaprzestaniu pełnienia służby publicznej oraz relacje z politykami i byłymi urzędnikami. Sposób przestrzegania projektowanego kodeksu, odpowiadający zaleceniom, omówiony jest w materiałach na temat sposobu jego wdrożenia. Sankcje za naruszenie standardów etyki, które są jednocześnie zawarte w treści przepisów ustawowych, reguluje ustawa o służbie cywilnej.    Po czwarte, jako szef Służby Cywilnej zwróciłem się do prof. Krzysztofa Kicińskiego (przewodniczącego zespołu etycznego przy Radzie Służby Cywilnej) z prośbą o recenzję projektu kodeksu. Takie opracowanie spodziewane jest na koniec stycznia br.    Projekt kodeksu etyki służby cywilnej wraz ze wspomnianą recenzją oraz zestawieniem opinii, nadesłanych przez zainteresowane osoby, zostanie przedłożony Radzie Służby Cywilnej na początku lutego br.    Po piąte, jednodniowa paryska konferencja pt. ˝Dialog społeczny jako element rozwoju służb publicznych˝ w Paryżu została zorganizowana w ramach francuskiego przewodnictwa w Unii Europejskiej i miała na celu wymianę poglądów przedstawicieli służb publicznych nt. możliwości poprawienia jakości kontaktów społeczeństwa z administracją, co bezpośrednio wiąże się z lepszą pracą służb publicznych.    Konferencja obejmowała następujące tematy:    1. Jakie są nowe oczekiwania obywateli w odniesieniu do służb publicznych?    2. Modernizacja ukierunkowana na obywatela.    3. Dialog społeczny na rzecz zmiany.    Temat konferencji odpowiadał działaniom podejmowanym przez Urząd Służby Cywilnej na rzecz podniesienia jakości pracy administracji rządowej. Efektem udziału szefa Służby Cywilnej w tej konferencji są wnioski dotyczące modernizacji polskiej administracji i jej dialogu z obywatelami, wprowadzone do zaplanowanego na dwa lata programu ˝Przyjazna administracja˝ oraz projektu PHARE'99 ˝Wzmocnienie administracji i zasobów ludzkich w celu przygotowania do członkostwa w UE˝.    Podczas tej konferencji odbyło się również spotkanie szefa Służby Cywilnej z panem Gilbertem Santel, dyrektorem generalnym Administracji i Służby Cywilnej Republiki Francuskiej.    Po szóste, komisja przyjęła założenie, iż norm kodeksu nie można w prosty sposób przenieść do zbioru przepisów prawnych. Są to bowiem zasady szczególne, regulujące sferę moralno-duchową. Dlatego też komisja zaproponowała wydanie kodeksu w formie postanowienia prezesa Rady Ministrów, wychodząc naprzeciw idei postrzegania kodeksu etyki jako zbioru zaleceń.    U źródeł powstania kodeksu znajdowała się chęć wskazywania drogi i dobrych rozwiązań, a nie narzucania restrykcyjnego przymusu. Kodeks etyki służby cywilnej ma za zadanie pomagać w wyborach szczególnie trudnych, w okolicznościach nie do końca jasnych i zrozumiałych dla każdego członka korpusu służby cywilnej.    Uchybienie normom zawartym w kodeksie będzie stanowiło albo przesłankę dla negatywnej oceny urzędnika (art. 61 ustawy o służbie cywilnej z dnia 18 grudnia 1998 r.) albo postawienia zarzutu w kontekście art. 4 oraz przepisów rozdziału 6 ustawy o służbie cywilnej (Obowiązki członka korpusu służby cywilnej).    Charakter kodeksu przesądza, iż zawarte w nim standardy postępowania stanowią wzorce moralne, a sankcjonowane będą w takim zakresie i przy wykorzystaniu takich instrumentów, w jakim odpowiadają normom ustanowionym w ustawie.    Przykładowo: standard wymieniony w § 4 pkt 9 ma charakter wyłącznie moralny, bowiem jeżeli urzędnik po odejściu ze służby nawet przyjmie zatrudnienie na rzecz podmiotu, z którym był ˝związany˝ z racji obowiązków urzędowych, to nie spotka go żadna sankcja oprócz aury nieetycznego postępowania i podejrzeń, że w trakcie służby nie był bezstronny. Ten przykład pokazuje różnicę istoty ˝normatywności˝ kodeksu oraz regulacji ustawowych, ale także ich komplementarność.    Wyrażam przekonanie, że inicjatywy, jakie administracja rządowa podejmowała w ostatnim czasie w związku z promowaniem idei etycznej służby cywilnej, są potwierdzeniem tezy pana posła Kochanowskiego, iż właśnie od standardów etycznych zależy właściwe realizowanie zadań przez profesjonalny korpus urzędniczy.    Szef Służby Cywilnej    Jan Pastwa    Warszawa, dnia 5 stycznia 2001 r.