Debaty sejmowex906 Kadencja

Interpelacja w sprawie kwalifikacji do celów podatkowych porozumień o wspólnym zarządzaniu płynnością finansową przez grupę spółek

   Szanowny Panie Ministrze! W dość powszechnej opinii środowiska gospodarczego problematyka porozumień o wspólnym zarządzaniu płynnością finansową przez grupę spółek (tzw. cash pooling) z punktu widzenia szeroko pojętych konsekwencji podatkowych stwarza poważne problemy interpretacyjne.    Brak precyzyjnych przepisów krajowych regulujących bezpośrednio tę materię powoduje, że dla podatników zainteresowanych tą niezwykle popularną w państwach wysokorozwiniętych formą zarządzania płynnością finansową grupy, prawidłowe określenie sytuacji podatkowej w Polsce jest niezwykle trudne.    Tymczasem należy stwierdzić, że w obrocie gospodarczym coraz częściej mamy do czynienia z tego rodzaju umową o wspólnym zarządzaniu płynnością finansową przez spółki należące do jednej grupy kapitałowej (tzw. cash pooling). Porozumienia tego typu stanowią korzystny dla obrotu gospodarczego instrument pozwalający na polepszenie płynności finansowej spółek w prowadzonej działalności gospodarczej, jak również zmniejszenie kosztów finansowania zewnętrznego. W konsekwencji transakcje takie zmniejszają ryzyko powstawania zatorów płatniczych (w tym również, co do należności budżetowych), co przyczynia się niewątpliwie do pobudzenia wzrostu gospodarczego. Należy jednocześnie zaznaczyć, że ta forma rozliczeń pozostaje neutralna z punktu widzenia budżetu, a jedynie sektor finansowy i banki muszą zadowolić się mniejszą marżą (różnicą między stopą odsetkową kredytów i depozytów). Cechy te uzasadniają przypuszczenie, iż zakres wykorzystywania cash poolingu będzie się w praktyce zwiększać, a Polska zbliży się w tym zakresie do realiów gospodarczych krajów Unii Europejskiej, gdzie tego typu porozumienia są powszechnie stosowane przez grupy kapitałowe. Dlatego też ustalenie konsekwencji podatkowych omawianego porozumienia należy ocenić jako niezwykle istotne.    Ze względu na brak bezpośredniej regulacji prawnej porozumień typu cash pooling przedstawienie zasadniczych i uniwersalnych elementów tego typu umów napotyka na pewne trudności. Opierając się jednak na praktyce stosowanej w obrocie gospodarczym w przedmiotowym zakresie, można wskazać, iż zasadniczym elementem omawianych umów jest zawarcie porozumienia pomiędzy określonymi spółkami należącymi do jednej grupy kapitałowej oraz bankiem krajowym (pełniącym niejako rolę administratora rozliczeń), zmierzającego do takiego zarządzania posiadanymi na rachunkach bankowych środkami pieniężnymi oraz zadłużeniem spółek, aby kwota odsetek płacowych bankowi z tytułu istniejącego zadłużenia była jak najmniejsza, a jednocześnie, aby dochody uzyskiwane przez spółki z nadwyżek finansowych były wyższe od standardowego oprocentowania depozytów bankowych. Generalnie celem omawianych porozumień jest wykorzystanie istniejących różnic w oprocentowaniu pożyczek oraz depozytów bankowych. Spółki uczestniczące w cash poolingu posiadają tzw. rachunki techniczne prowadzone przez bank uczestniczący w porozumieniu. Nadwyżki finansowe istniejące na rachunkach bankowych spółek zawierających porozumienie przekazywane są na ich rachunki techniczne, z których następnie przelewane są one na rachunek zbiorczy utworzony przez bank w imieniu firmy zarządzającej funduszem (może to być przykładowo spółka matka lub inna wytypowana spółka z grupy kapitałowej).    W sytuacji, gdy rachunek techniczny określonej spółki uczestniczącej w porozumieniu wykaże saldo debetowe, rachunek zbiorczy zasili go automatycznie kwotą niezbędną do pokrycia niedoboru. W wyniku tego spółka nie zapłaci bankowi odsetek od istniejącego na jej rachunku niedoboru (przed jego pokryciem), ewentualnie zapłaci bankowi odsetki jedynie od tej kwoty niedoboru, która nie zostanie faktycznie pokryta (w sytuacji, gdy istniejąca na zbiorczym rachunku nadwyżka nie wystarczy na pokrycie całego debetu). Spółka której niedobór został w ten sposób pokryty, zapłaci odsetki skalkulowane według uzgodnionej formuły od środków przekazanych na jej rachunek: odsetki te zostaną przelane na rachunek podmiotu, z którego rachunku pochodziła nadwyżka środków pieniężnych. Wysokość płaconych odsetek będzie niższa od odsetek, które musiałyby zostać zapłacone w przypadku zaciągnięcia kredytu bankowego.    W praktyce gospodarczej, oprócz wyżej opisanego wariantu porozumienia cash pooling, przewidującego fizyczne przekazanie nadwyżki finansowej na rachunek z saldem debetowym (tzw. wariant konsolidacyjny), występuje również inny wariant cash poolingu, w którym brak jest fizycznego przelewu środków pieniężnych pomiędzy rachunkami (tzw. wariant kompensacyjny). Istotą tego wariantu jest, że bank nalicza odsetki debetowe od łącznego salda kwot występującego na rachunkach spółek uczestniczących w cash poolingu w określonym momencie. Jak wyżej wspomniano, w tym wariancie nie dochodzi do realizacji fizycznych przelewów środków pieniężnych, a jedynie do sumowania przez bank stanów rachunków poszczególnych spółek i obliczania odsetek od łącznego salda wszystkich rachunków.    Mając na uwadze przedstawione cechy porozumień typu cash pooling, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania dotyczące kwalifikacji takich porozumień dla celów podatkowych:    1. Czy z uwagi na fakt, że art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (˝ustawa o PCC˝) zawiera zamkniętą listę czynności, które podlegać mogą opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, zawarcie porozumienia cash pooling, stanowiącego w istocie przykład umowy nienazwanej, nie skutkuje powstaniem zobowiązania podatkowego na gruncie ustawy o PCC po stronie którejkolwiek ze stron w nim uczestniczących?    2. Czy z uwagi na fakt, że w porozumieniach typu cash pooling ewentualne przelewy środków pieniężnych (w wariancie kompensacyjnym) nie mają na celu dokonania przysporzenia finansowego innym stronom porozumienia, kwoty takich fizycznych transferów na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (˝ustawa o CIT˝) nie są traktowane jako przychód podlegający opodatkowaniu po stronie spółki, na rachunek której przelew następuje? Konsekwentnie, automatyczny zwrot przelanej kwoty nie będzie także stanowił kosztu uzyskania przychodu dla takiej spółki? Odpowiednio natomiast przychodem do opodatkowania (kosztem uzyskania przychodu będzie kwota odsetek uzyskanych) płaconych przez spółki uczestniczące w porozumieniu?    3. Czy w odniesieniu do cash poolingu zastosowanie mają regulacje w zakresie cen transferowych zawarte w szczególności w art. 11 ustawy o CIT oraz czy w związku z zawarciem porozumienia cash pooling zaistnieje uregulowany w art. 9a ustawy o CIT obowiązek sporządzenia dokumentacji transakcji?    4. Czy cash pooling może zostać potraktowany jako usługa finansowa (usługa pośrednictwa finansowego) na gruncie ustawy o VAT i ewentualnie, który z podmiotów zaangażowanych byłby usługodawcą?    Mając na uwadze doniosłość porozumień typu cash pooling dla obrotu gospodarczego oraz zasygnalizowane wątpliwości dotyczących ich kwalifikacji podatkowej, zwracam się o udzielenie odpowiedzi na wskazane powyżej pytania.    Z poważaniem    Poseł Ryszard Nowak    Warszawa, dnia 17 grudnia 2003 r.